TerminOpis
Dostęp Termin stosowany do określania decyzji o udostępnieniu pacjentom leków (lub technologii). Decyzje dotyczące dostępu są podejmowane na wielu różnych poziomach. Zobacz: decyzje w sprawie finansowania, ustalania cen i refundacji.
Aktywowane limfocyty T Aktywacja limfocytów T następuje w wyniku ich kontaktu z antygenami obecnymi na powierzchni komórek nowotworowych.[1]
Adoptywny transfer komórek Technika wykorzystująca transfer zmodyfikowanych laboratoryjnie komórek do organizmu pacjenta, na przykład limfocytów T z chimerycznymi receptorami antygenowymi (CAR). [3]
Przeciwciała Wytwarzane przez limfocyty B białka wiążące się z konkretnymi antygenami na powierzchni szkodliwych komórek w organizmie. Przeciwciała oznaczają te szkodliwe komórki do zniszczenia przez komórki układu immunologicznego. Jest to istotny aspekt działania układu immunologicznego, ale przeciwciała można także wytwarzać w laboratoriach.[3] [4]
Aktywność przeciwnowotworowa Zdolność leczenia do zmniejszenia liczby komórek nowotworowych lub rozmiarów guza.
Odpowiedź przeciwnowotworowa Odpowiedź immunologiczna prowadząca do zniszczenia komórek nowotworowych.[5]
Antygen Każda substancja powodująca odpowiedź układu immunologicznego. Mogą to być białka na bakteriach, wirusach i komórkach nowotworowych.[3] [4]
Komórki prezentujące antygen Komórki, które przetwarzają szkodliwe antygeny w organizmie i prezentują je limfocytom T, inicjując odpowiedź immunologiczną.6
Odpowiedź przeciwrakowa Odpowiedź immunologiczna prowadząca do zniszczenia komórek nowotworowych.[5] Zobacz: odpowiedź przeciwnowotworowa.
Limfocyty B Komórki układu immunologicznego odpowiedzialne za wytwarzanie przeciwciał przeciw określonym antygenom. [6]
Komórki nowotworowe Komórki z uszkodzonym DNA, co powoduje nieprawidłowy wzrost i podziały. Nowe komórki nowotworowe rosną w sposób niekontrolowany, a stare nie umierają, kiedy powinny. Większość typów raka tworzy bryłę lub masę określaną jako guz. Komórki nowotworowe mogą rozsiewać się do innych części organizmu. [2] [3] [6] Zobacz: guz.
Progresja raka Rozsiew komórek nowotworowych z pierwotnego miejsca powstania guza do innych części organizmu.
Chemioterapia Rodzaj leczenia przeciwnowotworowego polegającego na stosowaniu leków zaburzających funkcje komórek rakowych w celu ich zniszczenia. Może być stosowana łącznie z zabiegiem chirurgicznym lub napromienianiem. [3] [7]
Limfocyty T z chimerycznymi receptorami antygenowymi (CAR) Rodzaj wytwarzanych w laboratorium limfocytów T stosowanych do adoptywnego transferu. Są one wyposażone w specjalne receptory (chimeryczne receptory antygenowe, CAR), które rozpoznają określone białka na komórkach nowotworowych, umożliwiając ich zniszczenie. [4] Zobacz: adoptywny transfer komórek
Badanie kliniczne Badanie z udziałem ochotników mające na celu analizę skuteczności i bezpieczeństwa nowych interwencji, takich jak badania przesiewowe, profilaktyka, diagnozowanie lub leczenie. Badania kliniczne stanowią istotną część badań medycznych umożliwiających rejestrację nowych terapii. [3] [4]
Cytokiny Cząsteczki przekaźnikowe umożliwiające kontrolę aktywności i wzrostu komórek immunologicznych. Mogą być wytwarzane drogą naturalną przez komórki immunologiczne lub sztucznie w laboratoriach. [3] [4] [6]
Opóźnione efekty W odróżnieniu od tradycyjnych terapii przeciwnowotworowych terapie immunoonkologiczne mogą cechować się opóźnieniem pomiędzy zastosowaniem terapii i jej działaniem przeciwnowotworowym. Dzieje się tak, ponieważ terapie immunoonkologiczne nie działają bezpośrednio na guza, a ich efekty można zaobserwować po pewnym czasie koniecznym na wzrost i adaptację komórek.
Komórka dendrytyczna Rodzaj komórki prezentującej antygen. Przechwytuje antygeny i prezentuje je limfocytom T, powodując w ten sposób ich aktywację. Komórki tego typu mogą także regulować funkcje innych komórek immunologicznych. [3] [6]
Diagnoza Wykorzystanie objawów przedmiotowych i podmiotowych, a także badań medycznych do określenia, czy dana osoba choruje na raka bądź inną chorobę. W przypadku większości rodzajów raka niezbędnym potwierdzeniem diagnozy jest biopsja. [2] [3]
Odkrywanie leku Proces laboratoryjnej identyfikacji potencjalnych nowych leków. Leki takie są następnie badane na zwierzętach, a potem stosowane w badaniach klinicznych z udziałem ludzi. [8] [9]
Równowaga Stan równowagi między dwiema przeciwstawnymi siłami, w tym wypadku pomiędzy układem immunologicznym i komórkami nowotworowymi.
Terapia hormonalna Rodzaj leczenia przeciwnowotworowego z zastosowaniem leków wpływających na wytwarzanie lub działanie hormonów.2 Stosowane do niszczenia lub spowalniania wzrostu nowotworów hormonozależnych. Leczenie hormonalne może także obejmować chirurgiczne usunięcie określonych gruczołów wytwarzających hormony.
Komórki immunologiczne Komórki układu immunologicznego, których funkcją jest obrona organizmu przed chorobami i atakami obcych elementów. Należą do nich limfocyty B, T, krwinki białe i inne. [6]
Inhibitory punktów kontroli odpowiedzi immunologicznej Leki blokujące aktywację określonych szlaków kontroli odpowiedzi immunologicznej.[6] Określane także jako terapie immunoonkologiczne.
Szlaki kontroli odpowiedzi immunologicznej System kontroli i równoważności mogących zapobiegać nadmiernej aktywacji układu immunologicznego. Taka regulacja jest możliwa, ponieważ każda odpowiedź immunologiczna ma wiele różnych szlaków funkcjonujących w różnych momentach.[6] Zobacz: szlaki.
Immunologiczne efekty niepożądane Efekty niepożądane, które mogą wystąpić w trakcie immunoterapii przeciwnowotworowych ze względu na nadmierną stymulację układu immunologicznego. Efekty immunologiczne są różne zależnie od zastosowanego leku i odpowiedzi na lek u poszczególnych pacjentów.
Ucieczka immunologiczna Zdolność komórek nowotworowych do unikania komórek immunologicznych i odpowiedzi immunologicznej. Taka sytuacja może mieć miejsce zarówno przed powstaniem guza, jak i po nim.[12]
Odpowiedź immunologiczna Seria zdarzeń zachodzących w organizmie w celu obrony go przed „najeźdźcami” takimi jak bakterie, wirusy i komórki nowotworowe. Odpowiedź powstaje w wyniku działania komórek immunologicznych. [3] Zobacz: komórki immunologiczne.
Układ immunologiczny Sieć narządów, komórek i cząsteczek umożliwiających obronę organizmu prze zagrożeniami lub „najeźdźcami” takimi jak bakterie, wirusy i komórki nowotworowe. [4]
Testy immunologiczne Rodzaj testów laboratoryjnych koniecznych do oceny siły układu immunologicznego.[13]
Immunoterapia Rodzaj leczenia przeciwnowotworowego koncentrującego się na wykorzystywaniu układu immunologicznego do zwalczania raka. Inna nazwa to immunoonkologia. [6]
Wskazania Określone choroby lub schorzenia, w których przypadku można stosować dany lek. Leki mogą mieć kilka wskazań do stosowania, co oznacza, że dany lek może być stosowany w przypadku kilku chorób. Zobacz: zakres stosowania i rejestracja.
Interferony Rodzaj cytokin zwiększających zdolność pewnych komórek immunologicznych do zwalczania ciał obcych takich jak wirusy lub komórki nowotworowe. Mogą być także wytwarzane w laboratoriach. [4] [6]
Interleukiny Białka wytwarzane przez limfocyty T; regulują wytwarzanie komórek immunologicznych i cytokin. Pewne interleukiny mogą być także wytwarzane w laboratoriach. [4]
Dożylny Lek lub płyn podawany przez igłę lub rurkę umieszczoną w żyle, co umożliwia natychmiastowy dostęp do krwiobiegu. [4]
Ulotka Zobacz: wskazania
Długoletnie przeżycie Możliwość przeżycia wielu lat. Zobacz: przeżycie
Zezwolenie na dopuszczenie do obrotu Zanim leki będą mogły zostać wprowadzone na rynki w różnych krajach i tam sprzedawane, muszą uzyskać zezwolenie na dopuszczenie do obrotu. W Europie takiego zezwolenia udziela Europejska Agencja Leków (EMA). Organy krajowe także mogą zezwalać na wprowadzenie leku do obrotu. [15]
Komórki pamięci Niektóre rodzaje limfocytów T i limfocytów B, które są obecne w organizmie po zwalczeniu zakażenia. „Pamiętają” określone antygeny i jeśli zostaną ponownie wystawione na ich działanie, mogą się szybko rozmnażać, aby wytworzyć odpowiedź immunologiczną. Druga odpowiedź jest szybsza i skuteczniejsza niż pierwsza. [3] [6]
Przeciwciała monoklonalne Przeciwciała monoklonalne to rodzaj białek wytwarzanych w laboratorium i skierowanych przeciw antygenom znajdującym się na powierzchni komórek nowotworowych. Przeciwciała znajdują swoje docelowe antygeny i „wzywają” komórki immunologiczne do ich zniszczenia. Mogą być także wykorzystywane do przenoszenia leków, substancji promieniotwórczych lub innych produktów leczniczych bezpośrednio do guza. [3] [4]
Mutacja Każda zmiana w materiale genetycznym komórki (DNA). Może wystąpić podczas normalnego podziału komórki lub w wyniku działania czynników środowiskowych. Może prowadzić do uszkodzeń i choroby. [3]
Komórki „naturalni zabójcy” Krwinki białe, które mają zdolność niszczenia komórek zakażonych wirusami lub nowotworowych. Ponadto komunikują się z limfocytami T, aby regulować ich odpowiedź. [6]
Niespecyficzna stymulacja immunologiczna Immunoterapie nienakierowane na komórki nowotworowe, ale stymulujące ogólne działanie układu immunologicznego. Takie leczenie może niekiedy wywoływać lepszą odpowiedź przeciw komórkom nowotworowym. [16] Zobacz: cytokiny, interleukiny i interferony.
Patogen Czynnik powodujący chorobę, na przykład bakteria lub wirus.[3]
Szlaki Sekwencja reakcji biochemicznych zachodzących w organizmie w celu przekształcenia jednej substancji w inną. Szlaki immunologiczne służą na przykład do „włączania” lub „wyłączania” układu immunologicznego w celu regulowania jego działania zgodnie z potrzebami organizmu. [3] Zobacz: szlaki kontroli odpowiedzi immunologicznej.
Ustalanie cen i refundacja Proces regulacyjny służący do ustalania cen na usługi medyczne i terapie w danym kraju, wartości refundacji oraz organizacji, która ją wypłaca. Na przykład leki mogą być w całości refundowane przez ubezpieczenie społeczne lub częściowo opłacane przez pacjenta. Procesy ustalania cen i refundacji są właściwe dla każdego z państw członkowskich UE.
Radioterapia Zastosowanie promieniowania o wysokiej energii do zniszczenia komórek nowotworowych lub zmniejszenia guza. Radioterapia jest często prowadzona za pomocą sprzętu rentgenowskiego lub wewnętrznych wszczepów napromieniających.[3]
Rejestracja Wszystkie leki przed umożliwieniem ich stosowania muszą zostać zarejestrowane przez właściwe organy. Organy te niezależnie oceniają dane z badań klinicznych każdego leku, aby określić, czy jest bezpieczny i można go podawać pacjentom. Największe organizacje tego rodzaju to Europejska Agencja Leków (EMA) i Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA). Każdy kraj może także posiadać własne organy rejestracyjne.[17]
Skan Badanie wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie, magnesy, fale dźwiękowe lub radioizotopy do tworzenia obrazów wewnętrznych struktur organizmu. Skany umożliwiają wykrycie lub ocenę zaawansowania nowotworu. Są także określane jako badania obrazowe.[2] Zobacz: diagnoza
Współczynnik przeżywalności Odsetek osób, które po zachorowaniu na raka przeżywają określony czas, na przykład 5-letni lub 10-letni współczynnik przeżywalności.
Terapia celowana Rodzaj leczenia przeciwnowotworowego, które może zostać nakierowane na komórki nowotworowe o określonych cechach (np. antygenach czy genach).[2]
Limfocyty T Komórki immunologiczne, które mogą się dostosowywać i rozpoznawać określone prezentowane antygeny. Rodzaj krwinek białych, które po aktywacji poszukują obcych patogenów takich jak komórki nowotworowe i niszczą je. [3] [6]
Guz Zespół komórek cechujących się nieprawidłowym wzrostem. Guz jest złośliwy, jeśli ma charakter raka; guzy bez cech rakowych określa się jako łagodne. Jednak nie wszystkie nowotwory tworzą guzy — nie tworzą ich na przykład nowotwory krwi.[2]
Szczepionka Substancja, którą wstrzykuje się, aby stymulować układ odpornościowy do niszczenia bakterii, wirusów lub guzów. Główną funkcją szczepionek jest tworzenie komórek pamięci w celu zwalczania choroby w przyszłości.[3]
Wektor Organizmy, w tym bakterie i wirusy, przenoszące patogeny.[3]
Krwinki białe Krwinki białe są wytwarzane w szpiku kostnym. Ich zadaniem jest obrona organizmu przez zakażeniami i chorobami. Istnieje wiele typów takich komórek, na przykład limfocyty T, neutrofile i makrofagi. Pewne terapie przeciwnowotworowe (w tym chemioterapia) mogą powodować zmniejszenie liczby tych komórek. [3] [4]

 

[1]. National Institute of Allergy and Infectious Disease. Immune system: Immune cells. 2014. http://www.niaid.nih.gov/topics/immuneSystem/Pages/immuneCells.aspx.

[2]. American Cancer Society. Glossary. 2015. http://www.cancer.org/cancer/cancerglossary/index.

[3]. Cancer Research Institute. Glossary. 2015. http://www.cancerresearch.org/glossary.

[4]. Cancer Research Institute. I'm the answer to Cancer: Immunoglossary. 2015. http://www.theanswertocancer.org/online-patient-resources/cancer-immunotherapy-glossary.

[5]. Nature. Tumour immunology and immunotherapy. 2015 http://www.nature.com/reviews/focus/tumourimmunology/index.html.

[6]. Society for Immunotherapy of Cancer. Patient Resource Cancer Guide: Understanding Cancer Immunotherapy. 2014. https://www.sitcancer.org/UserFiles/file/understanding-cancer-immunotherapy-patient-guide-2014.pdf.

[7]. AdvancedBC.org. Welcome to Advanced BC.org  2015. http://advancedbc.org/.

[8]. Nature. Nature.com Subject Areas : Drug Discovery. 2015. http://www.nature.com/subjects/drug-discovery.

[9]. Scientific American. Cost to develop new pharmaceutical drug now exceeds $2.5B. 2014. http://www.scientificamerican.com/article/cost-to-develop-new-pharmaceutical-drug-now-exceeds-2-5b/.

[10]. Cancer Research UK. What is NICE and how does it work? 2015. http://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancers-in-general/cancer-questions/what-is-nice-and-how-does-it-work.

[11]. Medscape. How to Treat Side Effects of New Cancer Immunotherapies. 2015. http://www.medscape.com/viewarticle/844264.

[12]. Igney FH and Krammer PH. Immune escape of tumors: apoptosis resistance and tumor counterattack. J Leukoc Biol 2002;71(907-20).

[13]. Immune Deficiency Foundation. Labratory tests. 2015. http://primaryimmune.org/about-primary-immunodeficiencies/relevant-info/laboratory-tests/.

[14]. US national Library of Medicine. Medical Encyclopedia: Intravenous.  2011. https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/002383.htm.

[15]. European Medicines Agency. Central authorisation of medicines. 2015. http://www.ema.europa.eu/ema/index.jsp?curl=pages/about_us/general/general_content_000109.jsp.

[16]. American Cancer Society. Non-specific cancer immunotherapies and adjuvants. 2015. http://www.cancer.org/treatment/treatmentsandsideeffects/treatmenttypes/immunotherapy/cancer-immunotherapy-nonspecific-immunotherapies.

[17]. Kashyap UN, Gupta V, Raghunandan HV. Comparison of Drug Approval Process in United States and Europe. J Pharm Sci & Res 2013;5(6):131-6.